( متوفّى در 282 هجرى - 6 / 895 م ) در فصول مربوطهء تاريخ خود به طبرى نزديك است امّا در خيلى جاها نيز مطالب مخصوص به خود دارد . البته بررسى دقيق‌تر كتاب ابو حنيفه نشان مىدهد كه او به طور مستقيم يا غير مستقيم از مآخذ افسانه‌اى و داستانى اخذ كرده است و مطالب او چندان نزديك به صحّت نيست . در جائى كه طبرى اخبار متفاوت و متخالف را به طور جدا از يكديگر مىآورد دينورى آن را به صورت شرحى منظّم و منسجم درمىآورد . كتاب كوچكى كه حمزهء اصفهانى در سال 961 م تأليف كرده است « 1 » به طور خلاصه اخبار مستقل زيادى دربارهء ساسانيان دارد . حمزه در برابر مطالب خود استقلالى بيشتر از طبرى نشان مىدهد امّا براى ما جمع‌آورى صرف طبرى بسيار خوشايندتر « 2 » است . مروج الذّهب مسعودى ( تأليف در حدود 44 - 943 م ) نيز غالبا اخبارى كه از منابع خوب ايرانى مأخوذ است براى تكميل تاريخ طبرى به دست مىدهد . امّا كار مسعودى هميشه هموار و يكسان نيست و گاهى اخبار مشكوكى را كه جالب توجّه باشد قبول مىكند و در جزئيات نيز در همه جا دقيق نيست . ترجمهء اقتباس فارسى تاريخ طبرى كه به دست يا به وسيلهء محمّد بلعمى در سال 936 م انجام گرفته است به عنوان مأخذ تاريخى تا اندازه‌اى ارزش كمترى دارد اگرچه از نظرگاه‌هاى ديگر شايان توجه است . من از اين كتاب غالبا به نام « طبرى فارسى » ياد كرده‌ام و از نسخهء خطى عالى آن كه در كتابخانهء گوتا است و از ترجمهء فرانسوى آن كه به وسيلهء زوتنبرگ صورت گرفته است استفاده كرده‌ام و نيز به ترجمهء

--> ( 1 ) - نشر و ترجمهء گوتوالد ، پترسبورگ ( 1844 و 1848 م ) . اين چاپ داراى نقائصى است . نسخهء خطى ليدن متنى است كه در بيشتر جاها بهتر از متن چاپى است . اين كتاب مآخذ اصلى مجمل التواريخ بوده است كه اكنون ديگر اهميّت سابق را ندارد . ( 2 ) - جاى تعجّب است كه حمزهء اصفهانى كتاب تصاوير پادشاهان را كه وضع و لباس هريك از پادشاهان ساسانى را شرح مىدهد جدّا به عنوان منبع تاريخى مىشناسد .